Kısa cevap: Tam ziya, sigortalı yükün sigortalı bir tehlike sonucu tamamen yok olması (fiili tam ziya) ya da kurtarma, onarım ve varış yerine gönderme masrafı değerini aştığı için tamamen kaybedilmiş sayılmasıdır (hükmi tam ziya). Tam ziya teminatlı nakliyat poliçesi yalnız bu tam kaybı öder; kırılma, ıslanma, eksik çıkma gibi kısmi hasarları ödemez.
Sitemizdeki Tam Ziya Sigortası araç için değil, ithalat ve ihracat yükü içindir: sigortasız taşınan yükünüz için tam ziya poliçesi teklifi alın. Araç hasar kaydında geçen "tam ziya" ise aracın pert sayılmasıdır; iki kavramın farkını yazının sonunda anlattık.
Son güncelleme: · Bilgiler SEDDK'daki Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları, TSB'nin yayımladığı Enstitü Yük Klozları (A), (B), (C) Türkçe metinleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 4458 sayılı Gümrük Kanunu, Gümrük Yönetmeliği ve Ticaret Bakanlığı açıklamalarından derlendi. Tam ziya teminatının kapsamını poliçenizdeki kloz belirler; poliçenizi ayrıca kontrol edin.
Öne Çıkanlar
- Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları (yürürlük 1 Ocak 1953) "tam ziya teminatı" adında ayrı bir madde içermez. Kapsam, poliçeye eklenen tam ziya klozuyla belirlenir; özel şartlar genel şartlardan önce uygulanır (md. 28).
- Hükmi tam ziyada yük sigortacıya bırakılır (terk). Genel Şartlar'ın 16. maddesi bırakmayı 3 halle sınırlar; sigortacı bırakmayı kabul etmek ya da mülkiyeti almadan tam ziya ödemek arasında seçim yapar.
- Piyasada yayımlanan bir tam ziya klozu örneği müşterek avarya ve kurtarma masraflarını hariç tutar. Enstitü Yük Klozları (A), (B) ve (C) bu masrafları karşılar (Kloz 2).
- İthalatta sigorta poliçesi ibraz edilemezse gümrük kıymetine emsal sigorta gideri eklenir; vergi kaybı yoksa ve yükümlü talep ederse bu tutar FOB kıymetinin %3'ü olabilir (Gümrük Yönetmeliği md. 51/9, 22 Mart 2018 değişikliği).
- Karayolunda taşıyıcının sorumluluğu brüt kilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı ile sınırlıdır (TTK md. 882); 6 Kasım 2026 TCMB kuruyla bu, kilogram başına yaklaşık 564 TL eder.
İçindekiler
- Tam ziya ne demek?
- Fiili tam ziya ile hükmi tam ziya arasındaki fark nedir?
- Tam ziya teminatlı poliçe neyi karşılar, neyi karşılamaz?
- Tam ziya ile Enstitü Yük Klozları (A), (B), (C) arasındaki fark nedir?
- Gümrükte tam ziya poliçesi neden kullanılır?
- Tam ziya poliçesini kimler tercih eder, ne zaman yetmez?
- Sigorta bedeli nasıl belirlenir, fatura değeri yeterli mi?
- Tam ziya hasarında ne yapılır, hangi belgeler istenir?
- Araç hasar kaydındaki tam ziya ile yükteki tam ziya aynı mı?
- Tamamliyo nasıl çalışır?
- Sıkça Sorulan Sorular
Tam ziya ne demek?
Tam ziya, sigorta ve taşıma hukukunda sigortalı malın tamamen kaybı anlamına gelir. Türk Ticaret Kanunu kelimeyi "zıya" yazımıyla kullanır: taşıyıcının sorumluluğunu düzenleyen 880. madde "eşyanın tamamen veya kısmen zıyaından" söz eder. Bu terim günlük dildeki "ziya" kelimesiyle karıştırılmamalıdır; TDK Güncel Türkçe Sözlük'te ziya yalnız "ışık" anlamıyla yer alır. Malın bir kısmının kaybına kısmi ziya, malda oluşan bozulmaya hasar denir.
Nakliyat sigortasında "tam ziya" iki anlamda kullanılır. Birincisi olayın kendisidir: yükün tamamen kaybı. İkincisi teminat türüdür: yalnız bu olayı karşılayan dar kapsamlı poliçe. Bu poliçe uluslararası piyasada "Total Loss Only" (kısaca TLO), Türkiye'de ithalatta gümrük işlemleri için yaptırıldığından "gümrük sigortası" ya da "gümrük poliçesi" adıyla da bilinir. Nakliyat sigortasının teminat türlerini ve Enstitü Yük Klozları (A), (B), (C) farkını nakliyat sigortası rehberimizde anlattık.
| Durum | Ne demek? | Örnek | Tam ziya poliçesi öder mi? |
|---|---|---|---|
| Fiili (gerçek) tam ziya | Yük fiziken tamamen yok olur | Gemi batar; kamyon devrilir ve yük tamamen yanar | Evet, klozdaki koşul (çoğunlukla taşıma aracıyla birlikte tamamen kayıp) sağlanırsa |
| Hükmi tam ziya | Yük tamamen yok olmamıştır ama kurtarma, geri alma ya da onarım ve yeniden sevk masrafı değerini aşar; yük sigortacıya bırakılır | Karaya oturan gemideki yükü kurtarmanın masrafı, yükün varıştaki değerinden yüksek | Klozun ifadesine bağlı; poliçede hükmi tam ziyanın yazıp yazmadığına bakın |
| Kısmi ziya ve hasar | Yükün bir kısmı kaybolur ya da yük hasarlanır | Kırılma, ıslanma, eksik çıkan koli, hırsızlık | Hayır |
Fiili tam ziya ile hükmi tam ziya arasındaki fark nedir?
Fiili tam ziyada yük fiziken tamamen yok olur. Hükmi tam ziyada ise yük fiziken tamamen yok olmamıştır, ama kurtarmak, geri almak ya da onarıp varış yerine göndermek yükün değerinden pahalıya gelir; bu yüzden hukuken tam kayıp sayılır. Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları hükmi tam ziyayı "bırakma" üzerinden düzenler. Genel Şartlar'ın 16. maddesine göre bırakma yalnız şu hallerde yapılabilir:
- Haber alınamaması: Malları taşıyan gemi kayıp halindedir ve yeterli süre geçtiği halde haber alınamamıştır.
- Yolda satış: Sigortalı bir riziko sonucu uğradığı maddi hasar nedeniyle malın, çıkış ya da varış yeri dışındaki bir yerde satılmasına karar verilmiştir (geminin yükleme limanına zorunlu dönüşü hariç).
- Kaçınılmaz ya da ekonomik olmayan kayıp: Malın tamamen kaybı önlenemeyecek durumdadır ya da kurtarma masrafı, malın kurtarıldıktan sonraki değerini aşar. Genel Şartlar iki örnek sayar: sigortalının malı elinden çıkmış ve geri alınması muhtemel değilse ya da geri alma masrafı değerini aşıyorsa; hasarlı malın onarım ve varış yerine yeniden sevk masrafı, malın varıştaki değerini aşıyorsa.
Aynı maddenin son fıkrasına göre sigortacı, bırakmayı kabul etmek ya da malın mülkiyetini almadan tam ziya ödemek arasında her zaman seçim yapabilir. Enstitü Yük Klozları'nın 13. klozu da benzer bir kural koyar: yük, gerçek tam ziya kaçınılmaz olduğu ya da kurtarma, yenileme ve poliçedeki varış yerine gönderme masrafı yükün varış anındaki değerini aşacağı için makul olarak terk edilmedikçe hükmi tam ziya talep edilemez.
Kara taşımasında yük ne zaman kaybolmuş sayılır?
Türk Ticaret Kanunu'nun 874. maddesine göre eşya, taşıma süresini izleyen 20 gün içinde teslim edilmezse hak sahibi eşyaya zayi olmuş gözüyle bakabilir; sınır ötesi taşımalarda bu süre 30 gündür. Eşya tazminat ödendikten sonra bulunursa hak sahibi, bulunma haberinden itibaren 30 gün içinde tazminatı geri ödeyerek eşyanın kendisine teslimini isteyebilir. Bu kural taşıyıcıya karşı talepler içindir. Sigortacıya karşı kaybın tam ziya sayılıp sayılmayacağını poliçedeki kloz ve Genel Şartlar belirler.
Tam ziya teminatlı poliçe neyi karşılar, neyi karşılamaz?
Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları'nda "tam ziya teminatı" adında bir madde yoktur. Genel Şartlar, deniz kaza ve tehlikelerinden doğan her türlü ziya ve hasarı teminat altına alan bir çerçeve çizer (md. 1). Teminatın tam ziyaya daraltılması poliçeye eklenen özel şartla, yani klozla yapılır ve özel şartlar genel şartlardan önce uygulanır (md. 28). TSB'nin Türkçe yayımladığı "Total Loss Only" klozu da yük için değil, gemi (tekne) sigortası içindir (289 numaralı kloz). Bu yüzden tam ziya poliçenizin kapsamını, poliçedeki tam ziya klozunun metni belirler.
Piyasada yayımlanan bir tam ziya klozu örneği, teminatı yalnız nakil vasıtasının "fiilen ve mutlak surette tamamen ziyaı" sonucunda yükün de tamamen kaybıyla sınırlar; kurtarma ve müşterek (umumi) avarya masraflarını açıkça hariç tutar. Bu ifadeyle, hükmi tam ziya ve taşıma aracı sağlam kalırken yalnız yükün kaybolduğu durumlar kapsam dışında kalabilir. Kloz metni şirketten şirkete değişebileceği için poliçeyi almadan önce klozu okuyun.
| Durum | Tam ziya poliçesinde | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükün taşıma aracıyla birlikte tamamen kaybı (batma, tamamen yanma, devrilme sonucu tamamen yok olma) | Karşılanır | Tam ziya klozu |
| Kısmi ziya ve hasar: kırılma, ıslanma, eksik çıkma, hırsızlık | Karşılanmaz | Tam ziya klozu; kırılma ve çalınma aksine sözleşme yoksa Genel Şartlar'da da teminat dışı (md. 4) |
| Müşterek avarya garame payı ve kurtarma masrafları | Örnek klozda hariç; poliçenize bakın | Tam ziya klozu; Genel Şartlar md. 17 |
| Hükmi tam ziya (bırakma) | Klozun ifadesine bağlı | Genel Şartlar md. 16 |
| Gecikme, kur farkı, kâr kaybı, ambalaj yetersizliği, malın kendi ayıbı, olağan akma ve fire | Karşılanmaz | Genel Şartlar md. 5; TTK md. 1453/2 |
| Harp, iç savaş, korsanlık, grev, lokavt, halk hareketleri | Karşılanmaz; ayrı klozla eklenip eklenemeyeceğini sigortacınıza sorun | Genel Şartlar md. 2 ve 3 |
| Kaçakçılık, ithalat, ihracat ya da transit mevzuatına aykırılık, gerçeğe aykırı beyan | Karşılanmaz | Genel Şartlar md. 5 |
Genel Şartlar'da tam ziyaya en yakın kural güverte yükü içindir: güverteye yüklenen mallarda, aksine özel şart yoksa sigortacı yalnız müşterek avarya paylarından ve geminin tam ziyaı ya da kayıp halinde kalması sonucu malların kaybından sorumludur (md. 18).
Müşterek avarya tam ziya poliçesinde neden önemli?
Müşterek avarya, gemiyi, yükü ve navlunu birlikte tehdit eden bir tehlikeden korumak için bile bile yapılan olağanüstü fedakârlık ya da giderdir; bu zarar ve giderler gemi, yük ve navlun arasında paylaştırılır (TTK md. 1272). Yükün payını (garame payı) boşaltma tarihindeki yük maliki öder (md. 1274). Kaptan, garame payları ödenmedikçe ya da bunlar için teminat gösterilmedikçe yükü teslim edemez (md. 1277); taşıyan, müşterek avarya ve kurtarma alacakları için yükün tümü üzerinde hapis hakkı kullanabilir (md. 1201).
Enstitü Yük Klozları (A), (B) ve (C), müşterek avarya ve kurtarma masraflarını kapsar (Kloz 2). Tam ziya klozunuz bu masrafları hariç tutuyorsa, deniz yolunda müşterek avarya ilan edildiğinde gemi ve yük kurtulsa bile yükünüzü teslim almak için payı ya da teminatı sizin karşılamanız gerekebilir.
Tam ziya poliçesi ne zaman başlar, ne zaman biter?
- Başlangıç: Kara ve denizde eşya taşıma sigortalarında sigortacı sözleşmenin yapılmasıyla sorumlu olur ve prim sözleşme anında ödenir (TTK md. 1421 ve 1431). Genel Şartlar'a göre sigorta, malların taşıyıcı tarafından teslim alındığı anda başlar (md. 8).
- Bitiş: Sigorta, mallar varış yerinde alıcıya teslim edilince ve her halde tahliyeyi izleyen 15. günün sonunda biter; taşıma bir nakliyeci firmaya verildiyse en geç tahliyeyi izleyen 30 günün sonunda biter (md. 8). Enstitü Yük Klozları'nda bu süre, yükün son boşaltma limanında gemiden boşaltılmasını izleyen 60 gündür (Kloz 8).
- Hasardan sonra yapılan poliçe: Geçmişe etkili sigorta yapılabilir; ancak riziko gerçekleşmişse ve bu durum sözleşme yapılırken biliniyorsa sözleşme geçersizdir ya da sigortacı tazminattan kurtulur (TTK md. 1458; Genel Şartlar md. 12). Poliçeyi yükleme başlamadan yaptırın.
- Antrepoda uzun bekleme: Genel Şartlar, yolculuk içindeki geçici beklemeyi ticari teamüle uygun kısa bir süreyle sınırlar (md. 8). Poliçe süresi dolduktan sonra antrepoda bekleyen mal için ayrı teminat gerekir; süre hükmünü poliçenizden kontrol edin.
Tam ziya ile Enstitü Yük Klozları (A), (B), (C) arasındaki fark nedir?
Enstitü Yük Klozları (Institute Cargo Clauses, ICC), uluslararası yük sigortasında kullanılan standart teminat setleridir. Türkiye Sigorta Birliği (TSB) (A), (B) ve (C) klozlarının Türkçe metnini yayımlar; TSB'deki metinler 1982 tarihli CL.252, CL.253 ve CL.254 sürümleridir. (C) en dar, (A) en geniş settir. Tam ziya teminatı (C)'den de dardır: (C) sayılan kazalardan doğan kısmi hasarı da öder, tam ziya ödemez.
| Olay | Tam ziya klozu | ICC (C) | ICC (B) | ICC (A) |
|---|---|---|---|---|
| Yangın veya patlama | Yalnız araçla birlikte tamamen kayıpsa | Var (1.1.1) | Var (1.1.1) | Var |
| Geminin karaya oturması, batması, alabora olması | Yalnız araçla birlikte tamamen kayıpsa | Var (1.1.2) | Var (1.1.2) | Var |
| Kara taşıtının devrilmesi veya raydan çıkması | Yalnız araçla birlikte tamamen kayıpsa | Var (1.1.3) | Var (1.1.3) | Var |
| Çatışma ya da sudan başka bir nesneye çarpma | Yalnız araçla birlikte tamamen kayıpsa | Var (1.1.4) | Var (1.1.4) | Var |
| Deprem, yanardağ püskürmesi, yıldırım | Yok | Yok | Var | Var |
| Denize mal atılması | Yok | Var (1.2.2) | Var (1.2.2) | Var |
| Ambara, konteynere ya da taşıta deniz, göl veya ırmak suyu girmesi | Yok | Yok | Var (1.2.3) | Var |
| Yükleme ya da boşaltmada kolinin düşüp tamamen kaybolması | Yok | Yok | Var (1.3) | Var |
| Hırsızlık ve sayılmayan diğer riskler | Yok | Yok | Yok | Var (istisnalar hariç her türlü riziko) |
| Müşterek avarya ve kurtarma masrafları | Örnek klozda hariç | Var (Kloz 2) | Var (Kloz 2) | Var (Kloz 2) |
| Hükmi tam ziya | Klozun ifadesine bağlı | Var (Kloz 13) | Var (Kloz 13) | Var (Kloz 13) |
| Gecikme, ambalaj yetersizliği, olağan fire, malın kendi kusuru | Yok | Yok (Kloz 4) | Yok (Kloz 4) | Yok (Kloz 4) |
Uluslararası Ticaret Odası'na göre Incoterms 2020'de CIF satışta varsayılan asgari teminat Enstitü Yük Klozları (C)'dir; CIP satışta ise (A) klozuna ya da benzer klozlara uygun daha yüksek teminat istenir. Tam ziya teminatı (C)'den dar olduğu için CIF ya da CIP ile satış yapan satıcının sigorta yükümlülüğünü tek başına karşılamaz. Akreditifle ödenen işlemlerde de bankanın akreditifte istediği klozu poliçe almadan önce kontrol edin.
Gümrükte tam ziya poliçesi neden kullanılır?
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 27. maddesine göre ithal eşyasının Türkiye'deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri gümrük kıymetine eklenir. Ticaret Bakanlığı giriş yerini şöyle tanımlar: deniz yolunda Türkiye'deki boşaltma limanı, kara yolunda taşıtın ilk vardığı hudut gümrüğü, hava yolunda eşyanın boşaltıldığı havalimanı gümrüğü. Giriş yerine varıştan sonraki nakliye ve sigorta giderleri, fiyattan ayırt edilebiliyorsa kıymete eklenmez (md. 28). Gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin uygulanmasında esas alınan kıymettir (md. 23); kıymete eklenen her tutar, kıymet üzerinden hesaplanan vergileri de etkiler.
Mal sigortasız geldiyse, örneğin FOB ya da EXW gibi satıcının alıcı için sigorta yaptırmadığı bir teslim şekliyle alındıysa, gümrüğe sunulacak bir sigorta poliçesi yoktur. Gümrük Yönetmeliği'nin 51. maddesinin dokuzuncu fıkrasına göre navlun makbuzu ya da sigorta poliçesi ibraz edilemiyorsa yükümlü bunu nedenleriyle dilekçeyle bildirir ve fiyata emsal navlun ya da sigorta gideri eklenir. Vergi kaybı söz konusu değilse ve yükümlü talep ederse ithal eşyasının FOB kıymetinin %10'u navlun, %3'ü sigorta bedeli olarak eklenebilir. Bu metin 22 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yürürlüğe girdi.
Gümrük mevzuatı ithal yükünü sigortalatmayı zorunlu tutmaz; poliçe yoksa emsal sigorta gideri eklenir. Poliçe ibraz edilirse kıymete poliçede ödenen prim eklenir. Tam ziya poliçesi bu yüzden ithalatçılar ve gümrük müşavirleri tarafından gümrük işlemlerinde sigorta belgesi olarak kullanılır.
| Durum | Kıymete eklenen sigorta gideri | Koşul |
|---|---|---|
| Sigorta poliçesi ibraz edilir | Poliçede yazan, fiilen ödenen prim | Poliçe giriş yerine kadarki taşımayı kapsamalı |
| Poliçe ibraz edilemez, emsal uygulanır | Emsal sigorta gideri | Yükümlü dilekçeyle nedenini bildirir |
| Poliçe ibraz edilemez, FOB %3 talep edilir (FOB 100.000 USD) | 3.000 USD | Vergi kaybı olmaması ve yükümlünün talep etmesi |
| Navlun belgesi de yoksa, FOB %10 talep edilir (FOB 100.000 USD) | Ayrıca 10.000 USD navlun | Aynı koşullar |
Transit ve antrepoda tam ziya poliçesi, gümrük teminatı yerine geçer mi?
Hayır. Transit rejimi, serbest dolaşıma girmemiş eşyanın gümrük gözetiminde Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınmasıdır (Gümrük Kanunu md. 84). Transit eşyası için doğabilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere teminat verilmesi zorunludur; hava yolu, boru hattı, demir yolu ve deniz yolu taşımalarında yönetmelikteki haller dışında teminat aranmaz (md. 85). Bu teminat gümrük vergilerini güvenceye alır, yükün değerini karşılamaz. Tam ziya poliçesi ise yükün değerini karşılar.
| Konu | Gümrük teminatı | Tam ziya poliçesi |
|---|---|---|
| Neyi güvenceye alır? | Transit eşyası ya da antrepodaki eşya için doğabilecek gümrük vergilerini | Yükün tamamen kaybında yükün değerini, sigorta bedeline kadar |
| Kimin lehine? | Gümrük idaresi | Yük sahibi (sigortalı) |
| Dayanak | Transitte Gümrük Kanunu md. 85; antrepoda işleticiden md. 98 | Sigorta sözleşmesi ve tam ziya klozu |
| Yük mücbir sebeple tamamen kaybolursa | Telef ya da kayıp kanıtlanırsa gümrük vergileri aranmaz, gümrük yükümlülüğü sona erer (md. 92/2 ve 208) | Klozdaki koşullar sağlanırsa yükün değeri ödenir |
Transit eşya taşıyan araç beklenmeyen hal ya da mücbir sebeple yoluna devam edemezse durum gecikmeden en yakın gümrük idaresine bildirilir; yük başka araca gümrük gözetiminde aktarılır ve tutanakla belgelenir (md. 92/1). Asıl sorumlu, eşyayı süresi içinde varış gümrük idaresine sağlam ve noksansız sunmakla yükümlüdür (md. 86). Antrepoda ise işleticinin ya da kullanıcının kusurundan doğmadığı kanıtlanan telef, kayıp ve çalınmalar için gümrük vergileri aranmaz; ancak eşya gümrüklenmiş kıymeti üzerinden sigortalanmışsa noksan çıkan eşyanın vergileri sigorta ettirenden alınır (md. 106/2).
Tam ziya poliçesini kimler tercih eder, ne zaman yetmez?
Tam ziya poliçesi, kısmi hasar riskinin düşük ya da önemsiz olduğu, asıl korkunun yükün tamamen kaybı olduğu durumlarda düşünülür. Aşağıdaki tablo durumlara göre değerlendirmeyi özetler; prim ve kapsam kararını poliçenin klozuna bakarak verin.
| Durum | Tam ziya uygun olabilir mi? | Gerekçe ve dikkat |
|---|---|---|
| Sigortasız gelen ithalat yükü (FOB, EXW gibi) | Gümrük belgesi ihtiyacı için evet | Poliçe yoksa emsal sigorta gideri eklenir; poliçe yalnız tam kaybı karşılar |
| Dökme yük (tahıl, maden cevheri, kömür gibi) | Olabilir | Olağan fire ve ağırlık kaybı hiçbir teminatta ödenmez (Genel Şartlar md. 5; ICC Kloz 4.2); dökme yükte muafiyet ambar başına hesaplanır (md. 21). Ham madde ve toprak ürünlerinde sigorta değeri varış yerindeki piyasa değeridir (md. 25). Islanma gibi kısmi zarar önemliyse (B) ya da (A) gerekir |
| Gümrük transit taşıması | Yükün değeri için evet | Transit teminatı vergileri güvenceye alır, yükün değerini karşılamaz |
| Kırılma, ıslanma ve hırsızlık riski düşük, değeri düşük yük | Olabilir | Kısmi hasar ihtimali düşükse tam kayıp riski öne çıkar |
| Gümrük müşavirinin müşterisi adına yaptırdığı poliçe | Evet, müşteri lehine | Başkası lehine sigorta yapılabilir, haklar sigortalıya aittir (TTK md. 1454). Poliçeyi başkası adına yaptıran kişi de bildiği esaslı hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (Genel Şartlar md. 9) |
| Taşıyıcının (nakliyeci, lojistik firması) kendi sorumluluğu | Hayır | Yük sigortası taşıyıcı yararına kullanılamaz (ICC Kloz 15); sigortacı ödediği tazminat kadar taşıyıcıya rücu eder (TTK md. 1472; Genel Şartlar md. 26). Taşıyıcı müşterisinin yükü için poliçe yaptırabilir, kendi sorumluluğu ise sorumluluk sigortasının konusudur |
| Kırılabilir, ıslanmaya ya da hırsızlığa açık yük | Hayır | Bu yüklerde zararların çoğu kısmi olur; tam ziya ödemez |
| CIF ya da CIP ile satış, akreditifli işlem | Hayır | Incoterms 2020'de CIF için asgari (C), CIP için (A) teminatı; akreditifte bankanın istediği kloz |
Sigorta bedeli nasıl belirlenir, fatura değeri yeterli mi?
Sigorta değeri, sigorta olunan menfaatin tam değeridir; sigortacının sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır ve uğranılan zarardan fazlası ödenmez (TTK md. 1460 ve 1461). Bedel değerden düşükse eksik sigorta, yüksekse aşkın sigorta olur; aşkın sigortada aşan kısım geçersizdir (md. 1462 ve 1463). Taraflar değeri belli bir para olarak kararlaştırabilir (takseli sigorta, md. 1464).
Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları sigorta değerini yükün türüne göre tanımlar (md. 25):
- Mamul ve yarı mamul maddeler: Malların yükleme yerindeki ve yükleme zamanındaki bedeline gemiye kadar olan masraflar, geri alınamayan navlun ve sigorta ücreti eklenir; bulunan tutara %10 kâr payı ilave edilir.
- Ham maddeler ve toprak ürünleri: Malların varış yerindeki ve tahliye zamanındaki hasarsız piyasa değeridir.
Yani yalnız fatura bedelini sigortalatmak, mamul yükte navlunu ve kâr payını dışarıda bırakır. Genel Şartlar'a göre bedel değerden düşükse tazminat noksan sigorta oranında azalır (md. 25). Tam kayıpta sonuç, sigortacının en çok sigorta bedelini ödemesidir.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Yükleme yerindeki fatura bedeli | 100.000 USD |
| Navlun | 6.000 USD |
| Ara toplam | 106.000 USD |
| %10 kâr payı | 10.600 USD |
| Sigorta değeri | 116.600 USD |
| Poliçeye yalnız fatura bedeli yazılırsa (100.000 USD) yük tamamen kaybolduğunda ödenecek en yüksek tutar | 100.000 USD; 16.600 USD sigortalıda kalır |
Gümrük kıymeti ile sigorta bedeli aynı şey değildir: gümrük kıymeti Gümrük Kanunu'nun 24 ila 28. maddelerine göre, sigorta değeri ise Genel Şartlar'ın 25. maddesine göre bulunur. Poliçe yükün bedeli ve para birimiyle düzenlenir; döviz cinsinden faturalı yükte bedeli aynı para biriminde yazdırmak, kur farkından doğan eksikliği önler (kur farkı Genel Şartlar md. 5'e göre teminat dışıdır).
Taşıyıcının ödediği tazminat neden yetmez?
Taşıyıcı yükü teslim aldığı andan teslim edene kadar kayıp ve hasardan sorumludur (TTK md. 875), ama bu sorumluluk kanunla sınırlıdır. Sınırlar Özel Çekme Hakkı (ÖÇH, SDR) ile yazılır ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuruyla Türk lirasına çevrilir.
| Taşıma | Kanuni sınır | TL karşılığı (6 Kasım 2026) |
|---|---|---|
| Kara taşıması (TTK md. 882) | Gönderinin brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 ÖÇH | Kilogram başına yaklaşık 564,28 TL |
| Deniz taşıması (TTK md. 1186) | Koli başına 666,67 ÖÇH ya da brüt kilogram başına 2 ÖÇH, hangisi yüksekse | Koli başına yaklaşık 45.160 TL ya da kilogram başına yaklaşık 135,48 TL |
| Örnek: 1.000 kg brüt gönderinin kara yolunda tamamen kaybı (varsayımsal) | 8.330 ÖÇH | Yaklaşık 564.277 TL |
Deniz taşımasında yükün cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip konişmentoya yazılmışsa bu sınır uygulanmaz (TTK md. 1186). Değeri ağırlığına göre yüksek yüklerde taşıyıcının ödeyeceği tutar, yükün değerinin çok altında kalabilir. Yük sigortası bu farkı kapatır; sigortacı ödediği tutar kadar taşıyıcıya rücu eder.
Tam ziya hasarında ne yapılır, hangi belgeler istenir?
- Sigortacıya hemen bildirin. Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince gecikmeden sigortacıya bildirir; geç bildirim zararı artırdıysa kusura göre tazminattan indirim yapılır (TTK md. 1446).
- Zararı azaltın. Yükü korumak ve kurtarmak için imkânlar ölçüsünde önlem alın ve sigortacının talimatlarına uyun. Bu amaçla yapılan makul giderler faydasız kalsa bile tazminattan ayrı ödenir (TTK md. 1448; Genel Şartlar md. 15). Bu hükümler sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK md. 1452).
- Taşıyıcıya yazılı bildirim yapın. Kara taşımasında açıkça görülen kayıp en geç teslimde, görülmeyen hasar teslimden sonra 7 gün içinde bildirilmezse yükün sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır (TTK md. 889). Deniz taşımasında bildirim en geç teslimde, hasar haricen belli değilse 3 gün içinde yazılı yapılır (TTK md. 1185). Bu bildirim sigortacının rücu hakkını korur (Genel Şartlar md. 15).
- Transitte gümrüğe haber verin. Transit eşya taşıyan araç yoluna devam edemezse en yakın gümrük idaresine bildirin; aktarma tutanakla yapılır (Gümrük Kanunu md. 92).
- Hasarı tespit ettirin. Kısmi ziya ve hasar, tahliyeyi izleyen 15 gün içinde ve alıcıya teslimden önce tespit ettirilmelidir; aksi halde sigortacı talebi reddedebilir (Genel Şartlar md. 22). Hükmi tam ziyada bırakma talebinizi sigortacıya bildirin (md. 16).
- Belgeleri verin. Sigortacının istediği, zararın belirlenmesi için gerekli bilgi ve belgeleri makul sürede sağlayın (TTK md. 1447).
| Belge | Ne için istenir? |
|---|---|
| Poliçe ya da sigorta sertifikası | Teminat, kloz, sigorta bedeli ve sefer bilgisi |
| Ticari fatura ve çeki listesi | Yükün değeri, miktarı ve koli sayısı |
| Taşıma senedi: konişmento, CMR hamule senedi, hava yük senedi (AWB) ya da CIM belgesi | Yükün kim tarafından, hangi tarihte ve hangi araçla taşındığı |
| Kaza belgesi: deniz kazası raporu, trafik, itfaiye ya da kolluk tutanağı, liman veya havalimanı raporu | Olayın nedeni ve tam kayıp |
| Gümrük belgeleri: gümrük beyannamesi, transit beyannamesi ya da TIR karnesi, gümrük tutanağı | Yükün gümrük statüsü ve transitteki olay |
| Taşıyıcıya yapılan yazılı bildirim ve cevabı | Rücu hakkının korunması |
| Ekspertiz (survey) raporu | Zararın miktarı, hükmi tam ziya hesabı |
| Bırakma bildirimi | Hükmi tam ziyada yükün sigortacıya bırakılması |
| Müşterek avarya ilanı ve dispeç | Deniz yolunda yüke düşen garame payı |
Tazminat, belgeler verilip sigortacının araştırması bitince ve her halde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; araştırma 3 ay içinde bitmezse sigortacı ön ekspertize göre hasarın en az %50'sini avans olarak öder (TTK md. 1427). Genel Şartlar'ın 24. maddesi, tazminat talebinin geminin hareket tarihinden itibaren iki yıl içinde sigortacıca kabul edilmesini ya da mahkemeye taşınmasını arar; TTK md. 1420 ise sigorta sözleşmesinden doğan istemler için iki yıllık, her halde rizikodan itibaren altı yıllık zamanaşımı öngörür. Süreleri kaçırmamak için hasarı hemen bildirin.
Araç hasar kaydındaki tam ziya ile yükteki tam ziya aynı mı?
Hayır. Araç hasar kayıtlarında ve kaskoda geçen tam ziya ya da tam hasar, aracın kendisinin pert sayılmasıdır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'na göre onarım masrafı aracın riziko tarihindeki değerini aşar ve eksper raporu aracın onarım kabul etmez hale geldiğini tespit ederse araç tam hasara uğramış sayılır (B.3.3.2.2); Genel Şartlar'da yüzdelik bir eşik yoktur. Kaskoda pertin nasıl ödendiğini pert kasko rehberimizde, rayiç değerin nasıl bulunduğunu kasko değer listesi rehberimizde anlattık.
| Konu | Yük (nakliyat) tam ziya | Araç (kasko) tam hasar |
|---|---|---|
| Neyi korur? | Taşınan yükü | Aracın kendisini |
| Ne zaman tam sayılır? | Yük fiziken yok olursa ya da kurtarma, onarım ve yeniden sevk masrafı değerini aşarsa (bırakma) | Onarım masrafı aracın değerini aşar ve eksper aracın onarım kabul etmediğini tespit ederse |
| Ödenen | Sigorta bedeline kadar yükün değeri | Aracın hasar tarihindeki rayiç değeri |
| Kısmi zarar | Tam ziya poliçesinde ödenmez | Kaskoda onarım masrafı ödenir |
Kamyon devrildiğinde araç kaskodan, yük ise yük sigortasından değerlendirilir; tam ziya poliçesi kamyonun hasarını ödemez, kasko da kamyondaki yükü ödemez.
Tamamliyo nasıl çalışır?
Tamamliyo, TOBB Sigorta Acenteleri Levhası'na T240417-RCD9 numarasıyla kayıtlı Tamamliyor Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş.'nin online sigorta platformudur. Poliçeyi sigorta şirketi düzenler. Tam ziya poliçesi için online teklif, ithalat ve ihracat sevkiyatlarında kamyon, gemi, uçak ve tren taşımaları içindir: telefon numaranızı SMS koduyla doğrularsınız; şirketler vergi numarası, şahıslar T.C. kimlik numarası ve doğum tarihiyle devam eder; nakliyat belgenizi PDF ya da XML olarak yüklerseniz sevkiyat bilgileri otomatik dolar. Teklifteki teminatı, klozu ve primi kontrol edip online ödemeyle poliçenizi oluşturursunuz. Tam ziya poliçesi için online teklif alın.
Sıkça Sorulan Sorular
Tam ziya ne demek?
Tam ziya, sigortalı malın sigortalı bir tehlike sonucu tamamen kaybıdır. Mal fiziken tamamen yok olursa fiili tam ziya, kurtarma, geri alma ya da onarım ve yeniden sevk masrafı değerini aştığı için tamamen kaybedilmiş sayılırsa hükmi tam ziya olur. Nakliyat sigortasında tam ziya, yalnız bu tam kaybı karşılayan dar teminatın da adıdır; araç kayıtlarında ise aracın pert sayılmasını anlatır.
Fiili tam ziya ile hükmi tam ziya arasındaki fark nedir?
Fiili tam ziyada yük fiziken tamamen yok olur; örneğin gemi batar ya da yük tamamen yanar. Hükmi tam ziyada yük tamamen yok olmamıştır, ama kurtarma, geri alma ya da onarım ve varış yerine yeniden sevk masrafı yükün değerini aşar. Hükmi tam ziyada yük sigortacıya bırakılır; Emtia Nakliyat Genel Şartları md. 16 bırakmayı üç halle sınırlar ve sigortacıya bırakmayı kabul etme ya da mülkiyeti almadan ödeme seçeneği verir.
Tam ziya sigortası kısmi hasarı öder mi?
Hayır. Tam ziya teminatı yalnız yükün tamamen kaybını karşılar; kırılma, ıslanma, eksik çıkan koli ve hırsızlık gibi kısmi zararlar ödenmez. Piyasadaki klozlar çoğunlukla yükün taşıma aracıyla birlikte tamamen kaybını şart koşar. Kaza kaynaklı kısmi hasar için en az Enstitü Yük Klozları (C), hırsızlık ve diğer riskler için (A) teminatı gerekir.
Tam ziya poliçesi müşterek avaryayı karşılar mı?
Poliçenizdeki kloza bağlıdır. Piyasada yayımlanan bir tam ziya klozu örneği, kurtarma ve müşterek avarya masraflarını açıkça hariç tutar. Enstitü Yük Klozları (A), (B) ve (C) ise bu masrafları Kloz 2 ile karşılar. Müşterek avarya ilan edilirse kaptan, garame payı ödenmeden ya da teminat gösterilmeden yükü teslim etmez (TTK md. 1277); bu yüzden deniz yolunda klozu okumak önemlidir.
Gümrükte tam ziya poliçesi zorunlu mu?
Hayır. Gümrük mevzuatı ithal yükünü sigortalatmayı zorunlu tutmaz. Ancak giriş yerine kadarki sigorta gideri gümrük kıymetine eklenir (Gümrük Kanunu md. 27). Poliçe ibraz edilemezse emsal sigorta gideri eklenir; vergi kaybı yoksa ve yükümlü talep ederse bu tutar FOB kıymetinin %3'ü olabilir (Gümrük Yönetmeliği md. 51/9). Poliçe ibraz edilirse kıymete ödenen prim eklenir.
Tam ziya ile ICC (C) arasındaki fark nedir?
Enstitü Yük Klozları (C), yangın, patlama, geminin batması ya da karaya oturması, kara taşıtının devrilmesi, çatışma ve denize mal atma gibi sayılan olaylardan doğan kısmi ve tam zararı, ayrıca müşterek avarya ve kurtarma masraflarını öder. Tam ziya ise yalnız yükün tamamen kaybını karşılar. Incoterms 2020'de CIF satışta asgari teminat (C) olduğundan tam ziya poliçesi bu yükümlülüğü karşılamaz.
Total loss only ne demek?
Total loss only (TLO), "yalnız tam ziya" anlamına gelir ve sigortanın yalnız sigortalı şeyin tamamen kaybında ödediği teminatı anlatır. Türkiye'de yük için bu teminat, sigorta şirketlerinin tam ziya klozuyla verilir. TSB'nin Türkçe yayımladığı "Total Loss Only" klozu ise gemi (tekne) sigortası içindir. Yükte kapsamı poliçedeki kloz belirler.
Tam ziya poliçesinde sigorta bedeli nasıl belirlenir?
Mamul ve yarı mamul yükte sigorta değeri, yükleme yerindeki bedele gemiye kadarki masraflar, geri alınamayan navlun ve sigorta ücreti eklenip %10 kâr payı ilave edilerek bulunur. Ham madde ve toprak ürünlerinde varış yerindeki hasarsız piyasa değeri esas alınır (Emtia Nakliyat Genel Şartları md. 25). Bedel değerden düşükse tam kayıpta en çok sigorta bedeli ödenir.
Tam ziya hasarında hangi belgeler istenir?
Genellikle poliçe ya da sigorta sertifikası, ticari fatura ve çeki listesi, konişmento, CMR ya da hava yük senedi gibi taşıma senedi, kaza raporu veya tutanağı, gümrük belgeleri, taşıyıcıya yapılan yazılı bildirim ve ekspertiz raporu istenir. Hükmi tam ziyada bırakma bildirimi, deniz yolunda müşterek avarya varsa dispeç de gerekir. Sigortacının istediği belgeleri makul sürede vermek TTK md. 1447'deki yükümlülüktür.
Araç hasar kaydında tam ziya ne demek?
Araç hasar kaydında tam ziya, aracın o hasarda tam hasarlı, yani pert sayıldığını anlatır. Kasko Genel Şartları'na göre onarım masrafı aracın hasar tarihindeki değerini aşar ve eksper aracın onarım kabul etmediğini tespit ederse araç tam hasarlıdır; yüzdelik bir eşik yoktur. Bu kavram yük sigortasındaki tam ziya poliçesiyle aynı şey değildir; yük poliçesi aracı değil taşınan malı korur.
Kaynaklar
- SEDDK: Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları (yürürlük 1 Ocak 1953, son düzenleme 11 Mayıs 2002) ve Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları (7 Kasım 2026'da erişildi)
- Türkiye Sigorta Birliği: Enstitü Yük Klozları (A), (B) ve (C) Türkçe metinleri; Diğer Nakliyat Klozları (289 numaralı tekne "Total Loss Only" klozu)
- Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 874–889, 1185–1186, 1201, 1272–1277, 1420–1472; 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 23–28, 84–106, 208
- Resmî Gazete: Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (22 Mart 2018; Gümrük Yönetmeliği md. 51/9)
- Ticaret Bakanlığı: Gümrük Kıymeti, sıkça sorulan sorular
- Uluslararası Ticaret Odası (ICC): Incoterms® 2020
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası: Gösterge niteliğindeki döviz kurları (6 Kasım 2026, bülten 2026/209; Özel Çekme Hakkı 67,7403 TL)
- Türk Dil Kurumu: Güncel Türkçe Sözlük ("ziya" maddesi)
